Reading List

13Okt09

“Upang makilala muli ang aking panulat, hindi ko hinarap ang papel nang tatlong buwan. Ganoon katagal dumating ang himig.”‘
–Chan Momforte

Kasalukuyan akong naghahanda para sa tulang Ang Nawawala.

Narito ang aking reading list hinggil sa pagtula para sa bakasyon:

Illuminati: Ilang Tala sa Proseso ng Pagtula ni Allan Popa

Taludtod at Talinhaga ni Rio Alma

“The Language of Poetry” ni Kenneth Koch

“Paradox” nina David Mason at John Frederick Nims

“Image” ni Ellen Bryant Voigt

“Fine Lines” ni Chingbee Cruz

“The End of the Line” ni James Longenbach

“An Interview–With Mark Halliday” ni Frank Bidart

“Disruption, Hesitation, Silence” ni Louise Gluck

“The Forbidden” ni Louise Gluck

The Night Sky ni Ann Lauterbach

Mga koleksiyong may kinalaman sa Ang Nawawala:

Parang, hindi man lang nakita, Ilahas ni Ayer Arguelles

elsewhere held and lingered ni Chingbee Cruz

Pag-aabang sa Kundiman ni Egay Samar

Muli ni Rosmon Tuazon

Agaw-Liwanag ni Bomen Guillermo

Libot ng Durungawan ni Allan Popa

Halimbawang tula sa pag-aaral ng punctuations:

“Life of Towns” ni Anne Carson

Ilang makatang masinop na nag-aaral ng linearity:

Frank Bidart
Carol Snow
Donald Revell
Louis Gluck

Dapat nabasa na:

“A Retrospect”, ABC of Reading ni Ezra Pound

“Tradition and the Individual Talent” ni TS Eliot

Filed under: Inaayayahan Ka, mula sa moleskine   |  3 Comments

Pagsasanay sa Pagsulat: Ang Adaptations (O ang pagbabasa sa politika sa pahina)

01Okt09

Sa isang pagsasanay sa pagtula noong Disyembre 2008, nilatag ni Edgar Samar na: Mga salita ang ginagamit sa panitikan. Nakaangkla sa partikular na pag-aaral sa tula, pinunto ni Samar, kung ang salita ang pangunahing imahen ng panitikan, mahalagang maunawaan ng manunulat ang pagmamalay sa kalikasan at kapangyarihan ng salita, na ani Allan Popa, malimit “naglalaho ang hilana sa labis na liwanag ng paliwanag”.

Ang hiwaga ng salita ay higit na nagiging mahiwaga sa matimpi at maingat na pagpili ng manunulat sa tunog, hugis, kahulugan ng mga salitang kakatawan sa isinusulat. Alinsunod sa lohikang “the line is the basic unit of a poem (o mas tamang sabihin, ng piyesa)”, esensyal na maliwanag sa manunulat, ayon kay Mary Oliver, ang preciseness ng salita (ang ikaapat na elemento bukod sa tunog, hugis, kahulugan) sapagkat sa salita nagmumula ang linya, ang piyesa sa linya, et al. Kung gayon, nakikita rito ang tambisan ng iba-ibang agham: ang salita at linya, linya at puwang, puwang at anyo, anyo at sensibilidad, sensibilidad at proyekto, proyekto at layunin, layunin at pinagmumulan.

Sa konstalasyon ng salita masisipat ang pinagmumulan. Sa ganang ito umuusbong ang samotsamot na talakayan, pagsasalin, at pagmumulintuklas sa pinagmumulan, proyekto at politika sa pahina. Ang proseso ng paglapat ng salita (mapping, kung nais tawaging teknikal)—katuwang ang pagbabasa at ang buong akto ng pagsusulat—ay isang uri ng adaptation: ang pagsasakatawan ng tunog, hugis, kahulugan, preciseness (ng kahulugan at pinagmumulan) sa salita; ang pagsasakatawan ng mga salita sa linya; linya sa puwang; puwang sa anyo—ang konstalasyon ng salita—ang layunin sa pinagmumulan at ang pagbabalik sa katawan ng pinagmumulan sa salita—salita sa pahina at sa uniberso ng pantikan. Sa laya ng politika ng panitikan, ang tambisan ng tula at di-tula.

Sinimulan noong 60s ni Jose Garcia Villa ang masusing pag-aaral sa politikang humahalimuyak mulang mga salita. Ang mga tensyon at pagkakataong lumikha mula sa politikang ito. Tinawag niya itong Adaptations.

Ang Adaptations: A Note on the Adaptations
(Sinipi ko ang buong tala ni Villa mula sa Doveglion: Collected Poems na inilathala ng Penguin Classics.)

The Adaptations are poems: from prose.

They are experiments in the conversion of prose, through technical manipulation, into poems with line movement, focus and shape, as against loose verse.

The work, apart from the choice of material, has consisted mainly in constructing in verse what originally exists as prose, These adaptations spring from a diversity of sources: from published letters, journals, notebooks; as well as from sources the [sic] least expected to yield poems: magazine items and captions, letters to the editor, newspaper editorials, book reviews, even advertisements. In the choice of material one of course uses one’s selective eye.

All the adaptations are in the words in the original texts. I [Villa] have added nothing to which cannot be found in them. On the other hand, in the interests of poetry and to achieve the tightness of verse, I have in some cases excised words (usually connectives or extra adjectives) or even whole phrases or clauses if inessential to my purpose. Punctuation has been altered to suit the movement of verse.

A few of these adaptations are Collages. I have borrowed the term from painting. The collages are adaptations where the sequence of the original text has been disturbed, where there has been, more or less, a pasting together. In the collage of the bullfight poem, for instance, taken from captions accompanying a photographic essay in Life Magazine, the sequence of lines is not as in the original text, but pierced together in a new order and made subservient to the ends of the poem. In another collage the poem derives from two different sections of a book yet achieves a unit effect.

In connection with this experiment of converging prose into poetry, William Carlos Williams has something pertinent to say in his Selected Letters, “Prose can be a laboratory for metrics. It is lower in the literary scale, but it throws up jewels which may be cleaned and grouped.” This expresses very well what I tried to do.

JGV

Kaunlaran ng Adaptations
Isang maunlad na pag-aaral ng Adaptations ang ginawa ni Marc Gaba sa kaniyang koleksiyong Fili, na adaptation sa isinaling bersyon ni Charles Derbyshire ng El Filibusterismo ni Jose Rizal (nalimbag bilang The Reign of Greed noong 1912). Ayon kay Gaba, sa Notes on Composition , nakatha ang mga tula at ang kanilang pamagat sa pagkaltas ng wika, espisiko ang salita—gayon din ng banghay at malaon, ang kakanyahan ng mga sigalot ng tauhan—mula sa mga kabanatang pinili base sa tematiks sa nobela.

Binigyan ni Gaba ang Adaptations ng makabagong dimension:

“From the pages of the artefactual, printed material, language was subtracted to produce three fragments that were subsequently transferred to these pages as three parallel lines. The chapters of Fili may be read in the traditional way (vertically, top line first and so on) and at the level of line placement: all upper lines, page after page, or all lower or all middle lines.

…

Each chapter of Fili is intended to function as three separate, parallel lyrics weaving together to produce a longer poem.”

Sa hanay ng mga inaabangang manunulat, tinatangka ni Petra Magno, sa Soft Floors, isang progresibong pag-aaral sa hanggahan at dimension ng pagtula, sa ekphratikong pamamaraan—sa pagsisipit at pagkakaltas at paghahabi ng mga salita mula sa mga piyesang orihinal—na isiwalat ang natatagong tensyon sa mga ugnayan ng salita sa kakanyahan ng pahina at sa uniberso ng teknik at politika sa pagsusulat.

Patakaran sa Ating Pagsasanay
Alinsunod sa tala ni Villa, iiral ang pagsasanay sa parametrong hindi nabanggit ni Villa. Gamit ang konsepto ni Gaba, hindi bababa sa dalawang pahina ang gagawing Adaptations. Maaaring magbalasa ng salita, magdagdag ng prepositions at punctuation words (mga salitang walang kahulugan kung hindi itatambal sa ibang salita). Upang palalimin ang pagsisiyasat sa hanggahan ng tensyon ng salita at pahina, kahawig sa istrukturang ipinanukala ni Gaba, tatlo hanggang limang linya lamang ang pahihintulutan sa bawat pahina, na maaaring basahin sa pamamaraang tradisyunal o tuluyang-pahina (line placement).

Hindi kinakailangang tula ang magsakatawang-tao (alinsunod sa terminong ginamit ni Hermund Rosales). Kasiya-siyang makitang may produkto sa iba-ibang genre.

Para sa may kopya, maaaring gamitin ang anumang piyesa o kombinasyon ng piyesa/ salita ng Tomo LVII Bilang 1 ng Heights (2009, ADMU) bilang basehan ng Adaptations.

Para sa karagdagang impormasyon sa inaasahang anyo ng Adaptations, magsangguni sa tala ni Marc Gaba.

Narito ang isang halimbawa, mula kay Petra Magno.

Filed under: mula sa moleskine, writing exercise   |  7 Comments

Mula sa Skine: Ilang Tala mulang Heights Workshop

14Set09

Tenses are points of reference. They clarify hesitations sa text.

So used to reliable, confessional personas, why not write a persona of multiple identities, parang psycho ba, confused and defused, not necessarily tangential sa aspektong presented, or malayo ang mga karanasan sa reader, say a kaleidoscope persona—visual at nahaharaya, yet shattered with color

Instead of pronouns, lalo na ang nasa first person POV, bakit, kung susulat ng autobiographical poem, o yung tula na ang lunsaran ay ang karanasan, hindi gamitin, as Sir (Allan) Derain points out, use names, if the poem is written by Pedring, why not Pedring write “Pedring”? “And Pedring drew/ a gun-/ flower …”

Larry (Ypil) poses the questions to the young writer: What do I want to explore? What is the best way to explore?

Larry: When I think of riddles, I think of communities (see Imagined Communities by Benedict Anderson).

When must one write specific? Dapat I write significant.

Dramatic Situation and Dramatic Progression

Ang nakayayanig na pamagat, may nililihad na tatlong bagay: tension, tension, tension.

Write as essay before as poem. Doon malalaman ang ugnayan, saka pipintig ang sensibilidad.

Beni (Santos): Me idiyoma ang lola ko: May hika na ang bata, ninanana mo pa.

The student of poetry is never greater than the master; a student is not proud.

Beni: citing of Walter Benjamin: thinking: creation: Man’s island: agriculture and markets and capital: simula ng manufacture, infrastructure, substructures, superstructures, suprastructures

Nagtagumpay ang mansanas na maging mansanas sa tula.

Among all these texts, and intertexts, which one do I highlight?

Transitional devices judge; think: ngunit (negation), therefore ([what] conclusion[!]), in addition (the following statement is not primary) etc.

On Fidel Rillo: kaniya ang tugma’t sukat na di batid. Ang mahusay na pagtutugma at pagsusukat ay yung di namamalayan ng mambabasa ang tugmaan at sukat dahil kay gaan ng tula, tipong hinihinga (to use Rizal’s words) ang pagtula/ pagbasa/ pag-unawa sa tula.

Two values of a short story: time value (how less, how full), spine

The wise’s language is silence.

Kapay-kapay (BIK): baliw

Dead metaphors work pag nanunumbalik ang textuality/ meaning ng mga ito.

Sa ekphrasis, hindi launch pad ang orihinal na piyesa; ang bagong piyesa ay bagong bersyon, bagong pagsipat, sa nauna. Dapat kabisado at lubos na nauunawaan, nakaukit sa palad, ang orihinal na piyesa. Mahalagang itanong: what are the contexts, histories, sensibilities of the original piece?

Tinataboy ni Sir Derain ang hirarkiya ng kahulugan ng linya, na sa tingin ko, mahalaga sa pagpapalalim sa piyesa, lalo na sa pagtukoy sa imaheng sentral. Gayumpaman, napangangatwiranan na kahit Formalismo ang gamit, maraming paraan pa rin upang atakihin ang piyesa. Walang iisang landas sa Formalismo.

Importante pa rin sa dramatic progression, sa tingin ko, na di mawala ang hirarkiya ng kahulugan.

Egay (Samar): Hindi tayo naghahanap ng dramatic situation sa antas ng konsepto.

Vim (Yapan): There are forms na conducive sa paghahanap ng moral lesson.

Here’s an attempt na bumuo ng scheme sa pagbuo ng layers sa kuwento: Isipin ang Venn Diagram. Sa left zone ng diagram, ang public layer/ dimension ng kuwento: kung paano makikita ang mga problemang nakaangkla sa public space. Sa right zone, ang private: ano yung mga bagay na tila ang pangunahing tauhan at ang may-akda lang ang nakaaalam? Sa middle zone, ang zone na technically for the commonalities, narito ang fantastic space: kung paanong pinag-uugnay ng mito et al, secrets, theories at ideologies, sincerities at sensibilities ang public at private spaces.

Mahalagang itanong ang sumusunod sa pagbuo ng kuwento, sa pagtuklas sa respective spaces, as implied sa nature ng mga tanong: How do we deal with each other, as characters (kung binubuo ng may-akda ang kaniyang mga tauhan), as human beings? How do relationships change? Perspectives? What are these changes and how are these associated with both the public and private spaces? What fantastic element unites these changes?

Bakit kailangang laging marami ang characters? Bakit kailangan laging may characters? Parang flat ang dimension ng iisang reference character; all the burden ay nasa “speaking-acting” character (astig!).

Milan Kundera realization: the physical and the personal need not be a dichotomy.

Ang nobela, walang specific form(ula) kaya ito nobela, at di fable, short story, dagli etc. Pag inaral ang nobela, walang (n)(m)agiging canonical analysis sa istruktura kung for novel’s structure’s sake lang.

Sa bawat gagawing proyekto, payo ni Sir Derain, mapa-tula, mapa-kuwento, magtabi ng isang kuwaderno, hiwalay sa dyornal na bitbit sa araw-araw. Bago matulog, isalin sa respective notebooks ang ideas na naitala sa dyornal.

Two major schools of thoughts, according to Egay, hinggil sa taming ideas: kung remarkable ang idea, kahit di isulat, kusa itong babalik; o, laging magbaon ng dyornal, di natin alam kung kalian magpapakita, tulad ng aparisyon, ang idea.

Tenses=tension (present tense=stronger tension)

Marami sa notes ko sa Heights Workshop ay hinggil sa prinoproyekto kong piyesa, na binigyan ng project proposal ultimatum ni G. Derain. Pag nagkaoras ako, susubukin kong i-transcribe ang mga ito nang makatulong sa iba.

Filed under: AHWW, Sharing, mula sa moleskine, sit-in notes, writers workshop   |  8 Comments

Ultra-overdue Rengga (habang hibernation, ha-ha)

02Set09

Contemplate the window. Please
forget what lies beyond it, no matter
how fiercely the blue sky glares, or
the shivering of the too-tall grass.
It is time to tire of doors, definite
in their stance against the world
seeking rupture, vastness,
the cold, mute skin of visible things
and the sudden enlightenment
of stone and all the things beyond
here, left outside by the door’s
solid, true matter. We said forget
what lies beyond it, and we took
all we love and shielded it
from future sight, only to have
the window swing open,
the high window,
this clean bright window,
a page of blank light floating
on the full of this urn’s curve. On the shelf,
lidded and almost empty, this mirror
that blurs edges, diminishes what it sees.
Far off, it seems now, this window.

Petra Magno, Sasha Martinez, Lawrence Bernabe, at JC Casimiro

Filed under: Personal, Rengga, Tula   |  6 Comments

Mahalagang punto mula sa Kasarisarian

24Ago09

Ang kasarian ay nakabase sa wika.

Filed under: 1   |  7 Comments
Tags: Ka, Kasarisarian, Salimbayan

Ka

15Ago09

May Quota ang Pag-ibig: Ang Pagsusulat ni Ricky Lee
4:30-6:00 n.h.
Ika-17 Agosto 2009
Bulwagang Escaler, Pamantasang Ateneo de Manila

Kasarisarian: Usapang Pangkasarian sa mga Bagong Textong Popular
4:30-6:00 n.h.
Ika-24 Agosto 2009
Bulwagang Escaler, Pamantasang Ateneo de Manila

Bigkasaysayan: Isang Pagtatanghal ng Tradisyunal na Panitikan
4:30-6:00 n.h.
Ika-25 Agosto 2009
Bulwagang Escaler, Pamantasang Ateneo de Manila

Ka
4:30-6:00 n.h.
Ika-25 Agosto 2009
Bulwagang Escaler, Pamantasang Ateneo de Manila

Handog ng Heights at Kagawaran ng FilipinoKa

Filed under: Inaayayahan Ka, Ka, Ka ay ikaw, Ka ay paglalagom, Ka ay soul, Kasama Ka, Salimbayan   |  Leave a Comment

Takipsilim

11Ago09

(Nirerebisa, abangan.)

Ama nang datnan kang tulala
Ni ina tumigil ang pagpintig

Sa salaming tinutuka ng kalapati
Ang kuwadro ng iyong larawan

Biglang lumagapak
Lumipad ang kalapati

Na aking titiradurin at maaaring
Maari ka naming muli

Filed under: Tula   |  22 Comments

Rengga

30Hul09

We began with an archeological find.
A book dedicated to a certain Anna.
Anna, you whisper and I think of utterance
and the future as its twin. But enough
about utterance. What I remember is simple.
After discovery came that slow descent
into falling in love with assumptions: who was this
Anna, and why, for the life of me, is this script
so fine? We begin another afternoon’s end
pondering about Anna, this script, and
the how Fortunato must have felt
after realizing he had been sealed up
in a story in the mind of a woman now gone. This
burden, such immense weights, of imagining
that, yes, Anna and the script, that, yes,
the script and Anna and the book and
the afternoon’s long, closing bend.

Waps at JC

Filed under: Rengga   |  Leave a Comment

The Discovery of Landscape

28Hul09

by Larry Ypil

When we saw the city,
we believed again time.
Line of the tall spires and the bend
of a bright sky.

We believed again in space.
Light of the large looms
and the roof of the great eye.

We believed again in perfectibility
(if not perfection), in the fresh
(if not the new).

We named it progress. The past
was not warm, so we named it dead.
We named everything we could not touch.

Passed. We believed
again in what was large.
Might of the long road and
the risk of the big wish.
When we made the step back.

Look. There. Clear measure
of the flock on the far tip,
of all missed tips.
When we saw the city–

Filed under: Larry Ypil, Personal, The Highest Hiding Place, Tula   |  Leave a Comment

Takipsilim

27Hul09

May pagtalikod lamang at muling pagharap ang bati ng isang araw balang-araw magpapaalam ang araw sa lawa mananalamin hanggang sa mawala

ang lawa sa pagkagat-dilim mga ladlad na pakpak ng paruparong itim sa mga unat na hita ng tinatanaw kong kalangitan nilalagom ng karimlan ang takipsilim ang panata ng kamatayan ang pagpikit

ng mga labi ng mga labing mahimbing na naglalamay tulad ng nag-aalab na bituing aantabay hanggang sa walang-hanggang

bukas-liwayway

Tala: Mula sa tulang Laging Huli ang Tula ng Makata ni Rayvi Sunico ang mga linyang “May pagtalikod lamang at muling pagharap ang bati ng isang araw balang-araw magpapaalam,” at “sa mga unat na hita ng tinatanaw kong kalangitan.”

Filed under: Tula   |  5 Comments